Ως «διαδικτυακό έγκλημα» νοείται κάθε ποινικά κολάσιμη πράξη, η οποία τελείται στο διαδίκτυο. Η αυξανόμενη χρήση του διαδικτύου με σκοπό την επικοινωνία, τη διασκέδαση, την εργασία κ.ά. οδήγησε αναπόφευκτα σε αντίστοιχη αύξηση της παραβατικής διαδικτυακής συμπεριφοράς, με αποτέλεσμα την τέλεση αξιόποινων πράξεων. Το γεγονός ότι το έγκλημα μέσω διαδικτύου είναι έγκλημα απόστασης, δηλαδή ο δράστης εκδηλώνει μια παραβατική συμπεριφορά σε διαφορετικό τόπο από αυτόν που επέρχεται το αξιόποινο αποτέλεσμα, με διασυνοριακό, ορισμένες φορές, χαρακτήρα, εμφανίζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον από πλευράς ποινικού δικαίου. Ο Έλληνας νομοθέτης φρόντισε να πρωτοτυπήσει και να θεμελιώσει για όλα τα εγκλήματα μέσω διαδικτύου τόπο τέλεσης την ημεδαπή, επειδή παρέχεται πρόσβαση στα συγκεκριμένα μέσα, ενέργεια που φέρνει στην επιφάνεια ζητήματα σύγκρουσης δικαιοδοσιών.
Στη σύγχρονη εποχή, το διαδίκτυο, όπως και διάφορες άλλες τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών, είναι ένα μέσο το οποίο χρησιμοποιείται από το μεγαλύτερο σύνολο του πληθυσμού παγκοσμίως. Είναι, λοιπόν, αναπόφευκτη η σύνδεσή του με την τέλεση τόσο παλιών όσο και νεότερων μορφών ποινικών αδικημάτων.
Ένα από αυτά, διόλου αμελητέο, είναι η κατοχή
και η διανομή και διάθεση πορνογραφικού υλικού ανηλίκων μέσω του διαδικτύου.
Η έξαρση του φαινομένου της διακίνησης πορνογραφικού
υλικού με αντικείμενο ανηλίκους από τη δεκαετία του 1990 και εφεξής,
συνδυαστικά με την ολοένα και αυξανόμενη χρήση του διαδικτύου, αποτέλεσε αφορμή
για τον Έλληνα νομοθέτη για τη θέσπιση διατάξεων όπως αυτή του άρθρου 348Α[1] του Ποινικού Κώδικα.
[1] Όποιος με πρόθεση παράγει, διανέμει, δημοσιεύει, επιδεικνύει, εισάγει στην Επικράτεια ή εξάγει από αυτήν, μεταφέρει, προσφέρει, πωλεί ή με άλλον τρόπο δια θέτει, αγοράζει, προμηθεύεται, αποκτά ή κατέχει υλικό παιδικής πορνογραφίας ή διαδίδει ή μεταδίδει πληροφορίες σχετικά με την τέλεση των παραπάνω πράξεων, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή δέκα χιλιάδων έως εκατό χιλιάδων ευρώ.
Σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι άλλος από την προστασία της γενετήσιας ελευθερίας αλλά και της παιδικής ηλικίας, ώστε να κατασταλεί ή και να εξαλειφθεί το εν λόγω έγκλημα. Αξίζει να αναφερθεί ότι, για πρώτη φορά, η παραγωγή-διάθεση-προμήθεια-κατοχή πορνογραφικού υλικού ανηλίκων προσώπων κάτω των 15 ετών θεμελιώθηκε ως κακούργημα με το Ν. 3727/2008, ενώ οι πιο πρόσφατες τροποποιήσεις εισήχθησαν με το Ν. 4411/2016, σύμφωνα με τον οποίο η έννοια του «πληροφοριακού συστήματος»[2] θεωρείται τρόπος τέλεσης του εγκλήματος που σχετίζεται με όλες τις πράξεις του άρθρου 348Α παρ 1[3] ΠΚ. Με την τέλεση του συγκεκριμένου εγκλήματος, προκαλείται βλάβη αφενός στον απεικονιζόμενο ανήλικο αφετέρου και σε πιθανούς ανήλικους θεατές[4].
Τι σημαίνει, όμως, «κατοχή» σε ψηφιακό και διαδικτυακό περιβάλλον; Απαραίτητο στοιχείο είναι η δυνατότητα πρόσβασης του δράστη στο ψηφιακό πορνογράφημα, ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία ο ίδιος είτε δεν έχει αποθηκεύσει το συγκεκριμένο υλικό σε οποιοδήποτε μέσο είτε δεν κατέχει ο ίδιος τον υλικό φορέα αποθήκευσης, διότι παρακολουθεί παραδείγματος χάριν ζωντανά την πράξη μέσω της τεχνολογίας «live streaming». Κατά την πρόσφατη νομολογία, για τη θεμελίωση της κατοχής, περαιτέρω, απαιτείται «άνοιγμα» ή εκτύπωση των αρχείων και όχι απλή αποθήκευση των αρχείων πορνογραφικού υλικού, αν, βέβαια, αυτή τελέσθηκε εν αγνοία του κατηγορουμένου[5].
Αντιθέτως, μια απλή θέαση υλικού παιδικής πορνογραφίας δεν είναι αξιόποινη, όπως, επίσης, και το απλό άνοιγμα email με αντίστοιχο υλικό, για τον λόγο ότι δεν προκύπτει πραγματική εξουσία του υλικού και, επομένως, δε θεμελιώνεται κατοχή[6].
Ως διάθεση, τέλος, θεωρείται, εκτός από την πώληση, και η μετακίνηση του πορνογραφικού υλικού, με ή χωρίς αντάλλαγμα. Με άλλα λόγια, η πράξη κυκλοφορίας του πορνογραφικού υλικού στο κοινό[7]. Ωστόσο, αρκεί η διανομή του υλικού αρκεί να πραγματωθεί σε περισσότερα του ενός άτομα.
[2] Όποιος με πρόθεση παράγει, προσφέρει, πωλεί ή με οποιονδήποτε τρόπο διαθέτει, διανέμει, διαβιβάζει, αγοράζει, προμηθεύεται ή κατέχει υλικό παιδικής πορνογραφίας ή διαδίδει πληροφορίες σχετικά με την τέλεση των παραπάνω πράξεων, μέσω πληροφοριακών συστημάτων, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον δύο (2) ετών και χρηματική ποινή πενήντα χιλιάδων έως τριακοσίων χιλιάδων ευρώ.
[3] Υλικό παιδικής πορνογραφίας, κατά την έννοια των προηγούμενων παραγράφων, συνιστά η αναπαράσταση ή η πραγματική ή εικονική αποτύπωση σε ηλεκτρονικό ή άλλο υλικό φορέα του σώματος ή μέρους του σώματος ανηλίκου, κατά τρόπο που προδήλως προκαλεί γενετήσια διέγερση, καθώς και πραγματικής ή εικονικής ασελγούς πράξης που διενεργείται από ή με ανήλικο. [4] Οι πράξεις της πρώτης και δεύτερης παραγράφου τιμωρούνται με κάθειρξη μέχρι δέκα ετών και χρηματική ποινή πενήντα χιλιάδων έως εκατό χιλιάδων ευρώ: α. αν τελέσθηκαν κατ’ επάγγελμα ή κατά συνήθεια. β. αν η παραγωγή του υλικού της παιδικής πορνογραφίας συνδέεται με την εκμετάλλευση της ανάγκης, της ψυχικής ή της διανοητικής ασθένειας ή σωματικής δυσλειτουργίας λόγω οργανικής νόσου ανηλίκου ή με την άσκηση ή απειλή χρήσης βίας ανηλίκου ή με τη χρησιμοποίηση ανηλίκου που δεν έχει συμπληρώσει το δέκατο πέμπτο έτος. Αν η πράξη της περίπτωσης β’ είχε ως αποτέλεσμα τη βαριά σωματική βλάβη του παθόντος, επιβάλλεται κάθειρξη τουλάχιστον δέκα ετών και χρηματική ποινή εκατό χιλιάδων έως πεντακοσίων χιλιάδων ευρώ, αν δε αυτή είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο, επιβάλλεται ισόβια κάθειρξη. [5] Όποιος εν γνώσει αποκτά πρόσβαση σε υλικό παιδικής πορνογραφίας μέσω πληροφοριακών συστημάτων, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον ενός (1) έτους.
[2]Πληροφοριακά συστήματα ονομάζεται ένα σύνολο διαδικασιών, ανθρώπινου δυναμικού και αυτοματοποιημένων υπολογιστικών συστημάτων, που προορίζονται για τη συλλογή, εγγραφή, ανάκτηση, επεξεργασία, αποθήκευση και ανάλυση πληροφοριών. Τα συστήματα αυτά μπορούν να περιλαμβάνουν λογισμικό, υλικό και τηλεπικοινωνιακό σκέλος. [3]Όποιος με πρόθεση παράγει, διανέμει, δημοσιεύει, επιδεικνύει, εισάγει στην Επικράτεια ή εξάγει από αυτήν, μεταφέρει, προσφέρει, πωλεί ή με άλλον τρόπο δια θέτει, αγοράζει, προμηθεύεται, αποκτά ή κατέχει υλικό παιδικής πορνογραφίας ή διαδίδει ή μεταδίδει πληροφορίες σχετικά με την τέλεση των παραπάνω πράξεων, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή δέκα χιλιάδων έως εκατό χιλιάδων ευρώ. [4] Βλ. αναλυτικά Μ. Καϊάφα-Γκμπάντι Διαδικτυακές προσβολές της ανηλικότητας , ΠοινΧρ 2012, 160 επ., Βλ. από την πρόσφατη νομολογία ΣυμβΕφΘες 766/2011, ΤΝΠ NOMOS [5] Βλ. ΕφΠειρ 1189/2011, ΤΝΠ NOMOS [6] Βλ. Ν. Παρασκευόπουλο/Ε.Φυτράκη, Αξιόποινες Σεξουαλικές Πράξεις, άρθρα 336-353 ΠΚ, εκδ. 2015, σελ 302 επ. [7] Βλ. ΑΠ 770/2015, ό.π. ΜΟΔΚατερίνης 19/2009, ό.π. ΕφΘες 80/2012
Εν κατακλείδι, οι ποινές για το συγκεκριμένο έγκλημα κλιμακώνονται ανάλογα με τις επιβαρυντικές περιστάσεις, όπως αυτές της κατ’ επάγγελμα και κατά συνήθεια τέλεσης, αρκουμένης της τέλεσης μιας εκ των δύο επιβαρυντικών περιστάσεων (παρ. 4 περ. α), και ή της παραγωγής πορνογραφικού υλικού σχετικά με εκμετάλλευση ανάγκης, της ψυχικής ή διανοητικής ασθένειας ή σωματικής δυσλειτουργίας λόγω οργανικής νόσου ανηλίκου ή με την άσκηση ή απειλή χρήσης βίας ανηλίκου ή με τη χρησιμοποίηση ανηλίκου που δεν έχει συμπληρώσει το 15ο έτος(παρ. 4 περ. β), με επιβολή κάθειρξης μέχρι 10 ετών και χρηματική ποινή 50.000€ έως 100.000€. Βέβαια, εάν η αναφερόμενη στην περίπτωση β πράξη είχε ως αποτέλεσμα τη βαριά σωματική βλάβη του παθόντος, επιβάλλεται κάθειρξη τουλάχιστον 10 ετών και χρηματική ποινή 100.000€ έως 500.000€, ενώ αν ως αποτέλεσμα αυτής επέρχεται ο θάνατος επιβάλλεται ισόβια κάθειρξη.
Το ευτυχές είναι ότι ο ποινικός νομοθέτης, δεδομένου της διαμόρφωσης ενός νέου τρόπου ζωής και νέων κοινωνικών συνθηκών, με την εισαγωγή του διαδικτύου στην καθημερινότητά μας και την ενασχόληση με αυτό ολοένα και πιο συστηματικά, μερίμνησε σχετικά με την θέσπιση και εφαρμογή ειδικότερων νομοθετημάτων, όπως είναι το άρθρο 348Α, ικανά για καταστολή ή, ακόμη και, εξάλειψη του φαινομένου και την προστασία των πιθανών ανήλικων θυμάτων και του οικογενειακού και κοινωνικού περιβάλλοντός τους. Αρκετά σημαντικό για την προστασία αυτών των προσώπων, περά από αυτή που προσφέρει η ελληνική νομοθεσία, είναι, σαφώς, η έγκαιρη ενημέρωση ενηλίκων και ανηλίκων προσώπων και η, όσο το δυνατόν, ορθότερη χρήση του διαδικτύου.
Γράφει η Βίβιαν Γ. Καρτάλη, ασκούμενη Δικηγόρος, απόφοιτος του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου και προπτυχιακή φοιτήτρια του τμήματος Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Politics Today 